Tablet is Microsoft ontglipt
Herbert Blankesteijn

Op de Consumer Electronics Show (CES), begin januari in Las Vegas, kregen de tablets veel aandacht: concurrenten van Apple's revolutionaire iPad. Talrijke fabrikanten azen op deze lucratieve markt. Microsoft vecht om een plekje, terwijl Apple en Google zonder zichtbare moeite landjepik spelen. Zuur, want de tablet-pc is ooit door Microsoft uitgevonden.

Najaar 2001 - De visie van een volwaardige draagbare computer die draadloos kan internetten wordt geformuleerd door Bill Gates op de beurs Comdex. Hij demonstreert een 'tablet-pc.' Dit is een aangepaste laptop, met wifi, aanraakscherm, penbediening en handschriftherkenning.

Najaar 2002 - De tablet-pc volgens de Microsoft-formule komt op de markt maar is geen succes. Een jaar later, eind 2003, zijn er wereldwijd nog geen half miljoen verkocht. In de buurt van het doel van 500.000 dat Microsoft zich gesteld heeft, maar de computermakers zijn niet tevreden. Fabrikanten als IBM en Dell hebben er vanaf het begin geen vertrouwen in en doen niet eens mee.

Waarom is de tablet-pc mislukt? Bas Paumen, bij Microsoft verantwoordelijk voor Windows op de zakelijke markt, neemt zelf dat woord niet in de mond. "Bij beperkte groepen heeft de tablet wel succes gehad, zoals in de gezondheidszorg en bij servicemonteurs. Maar er was veel geïnvesteerd, bijvoorbeeld in de penbediening en in handschriftherkenning. Dat moest worden terugverdiend. De prijs was niet voor elke klant haalbaar." Internetondernemer en gadgetgoeroe Vincent Everts wijst op een andere factor: "Het probleem was dat ze probeerden Windows op zo'n tablet te zetten, met als argument dat iedereen dat kende. Maar het werkte niet; als je staat ben je op een andere manier bezig. Voor een monopolist is het moeilijk in een ander kader te denken."

Winter 2006 - Microsoft probeert het nog eens, nu met de ultramobile pc (umpc). De specificaties lezen als een beschrijving van de latere iPad. Het scherm is maximaal 20 cm in diagonaal - half zo groot als een laptop. Bediening met de vingers is een mogelijkheid; gebruik van een pen ook. Een toetsenbord mag; sommige fabrikanten kiezen voor een 'virtueel' toetsenbord op het scherm. Mobiel internet is vereist. Het is bedoeld voor particulier gebruik, voor entertainment. De umpc wordt op de Cebit in Hannover aangekondigd en in mei komt de eerste te koop. Opnieuw blijft succes uit. De verkopen lopen in de honderdduizenden per jaar in 2006 en 2007.

En weer rijst de vraag: waarom sloeg het niet aan? De umpc was goedkoper dan de tablet-pc. De eerste umpc, de Q1 van Samsung, kostte 1100 dollar. Dat leek schappelijk maar was te duur voor de particuliere markt. Voor minder had je een complete laptop, die sneller was omdat in een laptop minder compromissen werden gesloten. Voor online entertainment kwam de umpc te vroeg, geeft Bas Paumen van Microsoft toe: "Heel veel media werden er online nog niet gedeeld." Vincent Everts is vernietigend: "De umpc was een fröbeltje."

Najaar 2007 - Het eerste superdraagbare apparaat dat wél succes heeft, is niet door Microsoft bedacht. Asus levert de eerste netbook, de EEE. Bill Gates zou erom zijn weggehoond: geen aanraakscherm, een normaal toetsenbord - het is domweg een verkleinde laptop. Ze zijn niet aan te slepen en stellen Microsoft voor een onverwacht probleem. Hier is de langgezochte markt voor veel extra licenties van Windows, maar de computers in kwestie kunnen het nieuwe Windows Vista niet aan. Knarsetandend moet Microsoft Windows XP langer in de verkoop houden, speciaal voor deze categorie pc's.

Waarom liepen die rare netbooks wel? Everts: "Ze waren compact, de accu ging lang mee en ze waren goedkoop. Wat wil je nog meer?" Paumen voegt eraan toe dat wifi hotspots steeds algemener werden, zodat over internettoegang niet meer gepiekerd hoefde worden.

Winter 2010 - ten tijde van de toenmalige CES in Las Vegas is duidelijk dat Apple binnenkort een tablet-achtig gadget zal aankondigen. Microsoft wil zich niet laten aftroeven. De iPhone heeft de wereld veroverd (deels ten koste van telefoons met Microsoft-software) en heeft hele volksstammen geleerd onderweg te internetten. Microsoft weet dat de tijd eindelijk rijp is. In zijn openingstoespraak op de CES toont Microsoft-CEO Steve Ballmer drie slate-pc's: tablets met Windows 7 erop. Eén houdt hij omhoog maar hij doet er niets mee. De wereld begrijpt: dit werkt nog niet. Voor de maand om is geeft Steve Jobs een glanzende demo van de iPad. "Fantastisch om informatie te consumeren, lekker met je vingers, relaxed op de bank of zelfs op het toilet. En voor een redelijke prijs." jubelt Vincent Everts.

Pas in oktober, zeven miljoen iPads later (vergelijk dat met de verkoopcijfers van tablet-pc en umpc!), verschijnt de Slate 500 van HP. Met een prijs van 800 dollar, een kale Windows-installatie zonder entertainment-software en een bediening die deels met een pen gebeurt, is deze gericht op de zakelijke markt.

Winter 2011 - Nog meer concurrentie voor Microsoft. De Galaxy Tab van Samsung, een tablet met het besturingssysteem Android van Google, is een groot succes. Er worden ongeveer een half miljoen per maand verkocht. Op CES 2011 is het aantal getoonde Android-modellen een veelvoud van het aantal Windows-tablets. Android is gratis, in tegenstelling tot Windows, en geschikt voor het soort tablets dat de consument nu wil hebben. Prominente fabrikanten als Asus, Dell, Toshiba en Lenovo kiezen voor Android.

Vincent Everts: "Microsoft neemt steeds Windows als uitgangspunt terwijl het beter zou zijn net als Apple en Google de software voor telefoons uit te breiden." Waarom Microsoft vasthoudt aan Windows heeft directeur Steve Ballmer meer dan eens gezegd: het voordeel daarvan is dat alle bekende Windows-software zal werken. Het nadeel is dat Windows niet geschikt is voor vingerbediening: het drijft op drukke menu's, kleine knoppen op het scherm en twee muisknoppen. Microsoft staat nu op de markt voor tablets met een onoverbrugbaar lijkende achterstand op de concurrentie, zowel technisch als qua marktaandeel. Dat is wrang voor de uitvinder van de tablet-pc, al ziet Vincent Everts hoop: "Als Microsoft onder druk staat, zijn ze op hun best."

KADER: Twee kampioenen

Wat zijn de karakteristieken van de meest populaire 'tablets,' de iPad en de Galaxy Tab (GT) van Samsung?
De iPad is iets groter dan een half vel A4 - handig voor video; de GT  is de helft dáárvan en past in een colbertzak. De iPad wil pas werken als op een pc of Mac de iTunes-software is geïnstalleerd. Hij kan pas apps downloaden als bovendien een account is afgesloten met een correct creditcardnummer. De concurrent heeft geen last van zulke hindernissen - die horen bij het businessmodel van Apple. Verder kan de iPad niet overweg met websites die Flash-technologie gebruiken.
De iPad heeft geen gleufje voor een geheugenkaart of usb-sticks. Alleen met extra accessoires zijn die te gebruiken. In de GT kan een sd-kaart worden gestoken; het apparaat zelf verschijnt trouwens ook in Windows als een externe schijf. In de iPad past alleen een speciale micro-simkaart voor mobiel internet; in de GT gaat een normale simkaart, dus bijvoorbeeld ook die uit uw huidige mobieltje. Anders dan met de iPad kun je met de GT ook bellen. Handig is dit door het formaat niet.
De goedkoopste iPad met alleen wifi is 500 euro, die met 3G (overal mobiel internet) is €600. De Galaxy Tab kost €750.

FEITENLINT

Als in een huishouden een iPad zijn intrede doet, blijft het daar vaak niet bij. In een enquête door het Britse bureau YouGov zei 34% van de iPad-bezitters een tweede in huis te hebben óf die aanschaf te overwegen. Kinderen of partner eisen hem te vaak op.

Smartphones en tablets samen zullen in 2012 in aantallen de pc overtreffen, zegt marktvorser IDC. Niet dat de aantallen pc's zullen teruglopen - de markt wordt gewoon groter. Alleen de minilaptops of netbooks zullen volgens IDC verdwijnen.

HP brengt behalve een tablet met Windows ook tablets op de markt met een eigen besturingssysteem, WebOS. Dit is afkomstig van Palm, de producent van smartphones die in 2010 werd overgenomen. HP zal voor deze categorie ook eigen 'apps' moeten maken.

De schaduw van de iPad 2 hangt boven de markt. Er wordt gespeculeerd over de verbeteringen. Genoemd worden een camera, usb-aansluiting, en een beeldscherm van dezelfde kwaliteit als de iPhone 4.

Uitgevers zien de tablets als een kans. Klanten zouden voor leesvoer in deze vorm wél willen betalen. Rupert Murdoch werkt met Apple samen aan een krant voor de iPad. Virgin heeft een tijdschrift voor de iPad uitgebracht. Ook Intermediair werkt aan een app.

Nexocial, het bedrijf van de Nederlandse ondernemer Hugo Leijtens, bracht vorig jaar als eerste een tablet met Windows 7 op de markt, de nPad. Dit product is niet meer leverbaar sinds Apple dreigde met een rechtszaak over de naam.

Microsoft-baas Steve Ballmer kreeg over het fiscale jaar van 1 juli 2009 tot 30 juni 2010 slechts een bonus van $670.000, de helft van het maximum. Reden: de slechte prestaties van Microsoft op het gebied van mobieltjes en tablets.

Bloomberg heeft gemeld dat Microsoft werkt aan een versie van Windows die werkt op ARM-processors van Samsung. Deze processors hebben weinig elektrische energie nodig en worden veel in mobiele apparaten gebruikt.

De opkomst van smartphones en tablets zet Intel onder druk. ARM-processors van Samsung zijn meer in trek. Hoewel Intel heeft gemeld dat er 35 tablets van 15 merken zullen verschijnen met Intels Atom-processor, verliest ook deze monopolist zijn dominantie.

Ook RIM, het bedrijf achter de Blackberry, komt met een eigen tablet, de Playbook. Dit apparaat heeft software volgens een eigen systeem. Net als HP met WebOS zal RIM een eigen collectie 'apps' van de grond af moeten opbouwen.